Nie odkładaj profilaktyki na później

W Polsce wciąż zbyt mało osób korzysta z darmowych badań przesiewowych. Na bezpłatną mammografię zgłasza się tylko ok. 33% uprawnionych kobiet 1, podczas gdy w wielu krajach UE bada się ponad 70–80%. Na kolonoskopię przesiewową, mimo że jest bezpłatna i bez skierowania, przychodzi zaledwie kilkanaście procent uprawnionych osób. W programie raka szyjki macicy oficjalna zgłaszalność spadła z ok. 20% do ok. 11%, co pokazuje, że odkładamy profilaktykę… na później.

Każda osoba, która dziś skorzysta z badań przesiewowych, realnie zwiększa szansę na wczesne wykrycie choroby i zmniejsza przyszłe koszty leczenia – dla siebie, swojego otoczenia i całego systemu.

Dlatego właśnie teraz tak ważne jest, aby korzystać z badań profilaktycznych, zanim pojawią się objawy. Wczesna profilaktyka to jedna z nielicznych interwencji, które jednocześnie poprawiają wyniki zdrowotne i obniżają długoterminowe koszty opieki.

Korzystając z badań dziś, dbasz o własne bezpieczeństwo jutro – i pomagasz budować system ochrony zdrowia, który zapobiega, a nie wyłącznie leczy skutki.

Urlop na profilaktykę – 8h na badania

Jakie badania możesz wykonać podczas Urlopu na Profilaktykę?

Jednym z podstawowych badań w profilaktyce raka piersi jest mammografia. Pozwala wykryć zmiany, które nie są jeszcze wyczuwalne podczas samobadania.

Badanie trwa tylko kilka minut. Piersi umieszczane są kolejno na specjalnej płycie aparatu mammograficznego. Dzięki temu obraz jest wyraźny, a ocena tkanek dokładna.

Najlepiej zgłosić się na mammografię między 5. a 10. dniem cyklu miesiączkowego – wtedy piersi są mniej wrażliwe na dotyk. Kobiety po menopauzie mogą wykonać badanie w dowolnym momencie.

W Polsce każda kobieta w wieku od 45 
do 74 lat może skorzystać z bezpłatnej mammografii, dostępnej bez skierowania.

Badanie zazwyczaj wykonuje się raz na dwa lata, jednak w przypadku kobiet
z grupy podwyższonego ryzyka – na przykład po przebytym raku piersi lub
z potwierdzoną mutacją genów BRCA1 albo BRCA2 – lekarz może zalecić coroczne badania.

Szczegóły programu profilaktycznego oraz informacje, jak z niego skorzystać znajdziesz na stronie:

pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-piersi

USG piersi to badanie obrazowe z wykorzystaniem fal ultradźwiękowych. Pozwala ocenić tkankę łączną, przewody mleczne oraz węzły chłonne
w obrębie pach. Dzięki dużej czułości aparatu możliwe jest wykrycie nawet bardzo małych, kilkumilimetrowych zmian.
Badanie wykonuje się w pozycji leżącej, z rękami założonymi za głowę. Lekarz nakłada na skórę piersi specjalny żel, który ułatwia przewodzenie fal dźwiękowych, a następnie przesuwa głowicą aparatu po całej powierzchni piersi i pach. Badanie trwa zwykle kilkanaście minut i jest bezbolesne. Po zakończeniu kobieta otrzymuje ligninę, aby zetrzeć nadmiar żelu ze skóry.
Aby zminimalizować dyskomfort związany z tkliwością piersi, USG najlepiej wykonywać między 1. a 10. dniem cyklu miesiączkowego. Badanie powinno być powtarzane regularnie – u kobiet w wieku 25–35 lat raz w roku, a u kobiet między 36. a 65. rokiem życia co sześć miesięcy2.

Nowy Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy to zaktualizowana oferta bezpłatnych badań przesiewowych dla kobiet w Polsce, finansowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Celem programu jest wczesne wykrycie zmian przednowotworowych, które – odpowiednio wcześnie zidentyfikowane – mogą zapobiec rozwojowi raka szyjki macicy.

Od 2025 roku w ramach programu wykonywane są dwa nowoczesne badania:

  1. Test HPV HR z genotypowaniem (typy 16 i 18) – pozwala wykryć zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), który jest główną przyczyną rozwoju raka szyjki macicy. To podstawowa metoda przesiewowa dla wszystkich kobiet w wieku 25-64.
  2. Cytologia na podłożu płynnym (LBC) – nowoczesna metoda badania komórek szyjki macicy, wykonywana z tej samej próbki co test HPV (tzw. triage). Badanie wykonywane jest bezpłatnie tylko u kobiet, które uzyskają pozytywny wynik dla testu HPV HR.

Jak wygląda badanie?

Materiał do badania HPV HR pobierany jest w sposób identyczny jak do cytologii, na fotelu ginekologicznym. Wymaz z szyjki macicy jest pobierany na podłoże płynne, co umożliwia wykonanie testu molekularnego HPV HR
i w przypadku dodatniego wyniku wykonanie płynnej cytologii (LBC) z tej samej próbki.

Kto może wziąć udział w programie?
Program skierowany jest do kobiet w wieku 25–64 lat, które:

  1. nie mają rozpoznanego nowotworu złośliwego szyjki macicy,
  2. nie są w trakcie leczenia onkologicznego,
  3. nie wykonywały w ostatnich 36 miesiącach przesiewowego badania cytologicznego w ramach poprzedniego Programu profilaktyki raka szyjki macicy.

Szczegółowe informacje na temat profilaktyki raka szyjki macicy znajdziesz na stronach:

https://wykryjhpv.pl/narodowy-program-profilaktyki-raka-szyjki-macicy

https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy

Kolonoskopia to badanie jelita grubego, które pozwala wykryć zmiany, zanim staną się groźne dla zdrowia. Rak jelita często przebiega bezobjawowo, dlatego kolonoskopia ma tak duże znaczenie.  Dzięki temu badaniu lekarz może szybko zauważyć nieprawidłowości, a w razie potrzeby od razu je usunąć. To właśnie dlatego kolonoskopię uznaje się za jedno
z najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki raka jelita grubego.

Na czym polega to badanie?

Sama kolonoskopia trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Wykonuje się ją w znieczuleniu, tak aby pacjent nie czuł dyskomfortu. Lekarz wprowadza cienki endoskop, by obejrzeć wnętrze jelita, a jeśli zauważy zmiany – może od razu usunąć niewielkie polipy albo pobrać wycinek do dalszych badań.
To prosta procedura, która daje bardzo ważne informacje o stanie zdrowia.

Dla kogo i jak często?

Z badania finansowanego przez NFZ mogą skorzystać osoby między 50. a 65. rokiem życia. Program obejmuje również osoby od 40. roku życia, jeśli
w rodzinie – u rodzica lub rodzeństwa – wystąpił rak jelita grubego.
Z programu mogą skorzystać osoby, które nie miały kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat.

Więcej informacji o profilaktyce raka jelita grubego znajdziesz na stronie:

https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/kolonoskopia-badanie-ktore-ratuje-zycie

1. Dane NFZ, 2026
2. USG piersi/badania ultrasonograficzne, 2026